काठमाडौं - हरेक वर्ष फेब्रुअरी १४ मा विश्वभर मनाइने भ्यालेन्टाइन डे प्रेम र आत्मीयताको प्रतीकका रूपमा स्थापित भएको छ। यसको इतिहास भने प्राचीन रोमन कालसँग जोडिएको पाइन्छ।

इतिहास अनुसार, भ्यालेन्टाइन डे को नाम तेस्रो शताब्दीका रोमन धर्मगुरु *सन्त भ्यालेन्टाइनसँग सम्बन्धित छ। त्यतिबेला रोमन सम्राट क्लाउडियस द्वितीयले युवा सैनिकहरूलाई विवाह गर्न प्रतिबन्ध लगाएका थिए। अविवाहित पुरुषहरू बढी सक्षम सैनिक हुन्छन् भन्ने विश्वासका कारण यस्तो निर्णय गरिएको बताइन्छ। तर सन्त भ्यालेन्टाइनले गोप्य रूपमा प्रेमी–प्रेमिकाको विवाह गराइदिएका थिए। यही कारण उनलाई मृत्युदण्ड दिइएको इतिहासमा उल्लेख छ। पछि उनको सम्झनामा फेब्रुअरी १४ लाई विशेष दिनका रूपमा मनाउन थालिएको मानिन्छ।

केही इतिहासकारहरूका अनुसार, भ्यालेन्टाइन डे को जरो प्राचीन रोमन पर्व लुपरकालियासँग पनि जोडिएको छ। यो पर्व मध्य–फेब्रुअरीमा मनाइन्थ्यो र प्रजनन तथा शुद्धीकरणसँग सम्बन्धित थियो। पछि इसाई धर्मको प्रभावसँगै यस पर्वलाई सन्त भ्यालेन्टाइनको नामसँग जोडेर नयाँ रूप दिइएको भनाइ छ।

मध्ययुगमा इंग्ल्यान्ड र फ्रान्समा फेब्रुअरी १४ लाई चराहरूको जोडी बन्ने दिनका रूपमा विश्वास गरिन्थ्यो। यसले प्रेमसँग यस दिनको सम्बन्धलाई अझ लोकप्रिय बनायो।

आधुनिक समयमा भ्यालेन्टाइन डे कार्ड, रातो गुलाब, चकलेट र विभिन्न उपहार आदान–प्रदान गरेर मनाइन्छ। अहिले यो पर्व नेपालसहित विश्वका धेरै देशहरूमा युवापुस्तामाझ विशेष लोकप्रिय बनेको छ।

यसरी धार्मिक विश्वास, सांस्कृतिक परिवर्तन र आधुनिक सामाजिक अभ्याससँग जोडिँदै आएको भ्यालेन्टाइन डे आज प्रेम र सद्भावको अन्तर्राष्ट्रिय उत्सवका रूपमा स्थापित भएको छ।

आज भ्यालेन्टाइन डे अमेरिका, बेलायत, फ्रान्स लगायतका देशहरूसँगै नेपालमा पनि लोकप्रिय छ। विशेष गरी शहरी क्षेत्रका युवापुस्ताले यस दिनलाई प्रेम प्रस्ताव, सम्बन्ध सुदृढीकरण र भावनात्मक अभिव्यक्तिको अवसरका रूपमा लिने गरेका छन्। रातो गुलाब, चकलेट, उपहार र विशेष भेटघाट कार्यक्रमहरू यस दिनका मुख्य आकर्षण मानिन्छन्।

यद्यपि केही समाजमा यसलाई पश्चिमी संस्कृतिको प्रभावका रूपमा आलोचना पनि गरिन्छ, तर समयसँगै यसले सांस्कृतिक रूपान्तरण गर्दै स्थानीय परिवेशमा आफ्नै शैली विकास गरेको देखिन्छ ।