काठमाडौं - ढुवानी व्यवसायी महासङ्घ नेपालका महासचिव पुष्पराज श्रेष्ठले राष्ट्रिय आपूर्ति प्रणालीलाई प्रभावकारी बनाउन व्यवस्थित ढुवानी तथा लजिस्टिक प्रणाली आवश्यक रहेको बताएका छन् ।
नेपाल उद्योग वाणिज्य संघको ‘विद्यमान आपूर्ति प्रणालीका समस्या तथा समाधान’ विषयक अन्तर्क्रिया कार्यक्रममा बोल्दै श्रेष्ठले उत्पादन गर्ने उद्योगदेखि उपभोक्ताको घरसम्म वस्तु सहज रूपमा पुग्न नसके उत्पादन, व्यापार र बजार तीनै क्षेत्र प्रभावित हुने बताए ।
उनले भने, ‘आपूर्ति प्रणालीको मेरुदण्ड भनेको व्यवस्थित ढुवानी तथा लजिस्टिक प्रणाली हो। उत्पादन गर्ने उद्योगदेखि उपभोक्ताको घरसम्म वस्तु सहज रूपमा पुग्न सकेन भने उत्पादन, व्यापार र बजार तिनै वटै प्रभावित हुन्छन्। त्यसैले ढुवानीलाई केवल सामान बोक्ने व्यवसायका रूपमा मात्र होइन, राष्ट्रिय आपूर्ति शृङ्खलाको महत्वपूर्ण प्रवाह र आर्थिक गतिविधिको अभिन्न अङ्गको रूपमा हेर्न आवश्यक छ ।’
श्रेष्ठले सडक निर्माण र विस्तारसँगै सडकको क्षमता, भारवहन क्षमता, वैकल्पिक मार्ग, मर्मत सम्भार र यातायात व्यवस्थापनमा समेत ध्यान दिनुपर्ने बताए । एउटा प्रमुख सडक अवरुद्ध हुँदा त्यसको प्रत्यक्ष असर उद्योग, व्यापार र उपभोक्तासम्म पुग्ने उनको भनाइ छ ।
उनले भने, ‘आज ढुवानी क्षेत्रमा विभिन्न प्रकारका समस्याहरू छन्। सडक निर्माण र विस्तारसँगै सडकको क्षमता, भारवहन क्षमता, वैकल्पिक मार्ग, मर्मत सम्भार र यातायात व्यवस्थापनमा पनि ध्यान दिनुपर्छ। एउटा प्रमुख सडक अवरुद्ध हुँदा त्यसको प्रत्यक्ष असर उद्योग, व्यापार र उपभोक्तासम्म पुग्छ । हो, यो केही समय अगाडिको कृष्णभीरमा गएको यो ल्यान्डस्लाइडबाट पनि पुष्टि भएको छ ।’
काठमाडौंलगायत प्रमुख व्यापारिक सहरमा मालवाहक सवारीका लागि व्यवस्थित पार्किङ तथा लोड–अनलोड केन्द्रको अभाव रहेको उनले बताए। यसका कारण ट्रक सडकमा पार्किङ गर्नुपर्ने अवस्था रहेको र त्यसले ट्राफिक व्यवस्थापनमा समेत समस्या ल्याएको श्रेष्ठको भनाइ छ ।
उनले प्रत्येक प्रमुख व्यापारिक तथा औद्योगिक क्षेत्रमा ट्रक पार्किङ, लोडिङ–अनलोडिङ तथा लजिस्टिक हब निर्माणका लागि स्पष्ट नीति आवश्यक रहेको बताए।
‘प्रत्येक प्रमुख व्यापारिक तथा औद्योगिक क्षेत्रमा ट्रक पार्किङ, लोडिङ–अनलोडिङ तथा लजिस्टिक हब निर्माण गर्ने स्पष्ट नीति आवश्यक छ । यस विषयलाई लिएर हामीले पूर्वाधार विकास समितिका सभापति माननीय आशिष गजुरेलसँग पनि हामीले धेरैचोटि, उहाँसँग धेरै पटक, पटक–पटक निरन्तर रूपबाट चाहिँ हामी बैठक बस्दै एउटा छलफल गर्दै अगाडि बढिरहेका छौँ। र एक हप्ता अगाडि मात्रै पनि उहाँहरूसँग हामीले चाहिँ यही विषयमा अन्तर्क्रिया छलफलमै पनि मैले यो स्पष्ट मेरो आफ्नो महासङ्घको कुराहरू राखेको छु, मागपत्रहरू पनि राखेको छु,’ श्रेष्ठले भने ।
श्रेष्ठले इन्धन, चालक तथा सहचालकको पारिश्रमिक, मर्मत सम्भार, टायर, बिमा, कर, बैंक ब्याजलगायत सञ्चालन खर्च बढ्दै गए पनि ढुवानी भाडा निर्धारण गर्ने वैज्ञानिक प्रणाली व्यवस्थित हुन नसकेको बताए।
उनले ढुवानी भाडा बढ्नुको मुख्य कारण ट्रकको भाडा वृद्धि रहेको दाबी गरे।
‘ढुवानी लागतमा इन्धन, चालक तथा सहचालकको पारिश्रमिक, मर्मत सम्भार, टायर, बिमा, कर, बैङ्क ब्याज तथा अन्य सञ्चालन खर्च निरन्तर बढिरहेका छन्। तर ढुवानी भाडा निर्धारण गर्दा यी सबै लागत वैज्ञानिक रूपमा समेट्ने प्रणाली अझै व्यवस्थित हुन सकेको छैन। अब यहाँहरूले भाडा बढ्यो, ढुवानीको भाडा बढ्यो भनेर चाहिँ हामीलाई गाली गर्नुहुन्छ। वास्तवमा ढुवानीको भाडा बढ्नुमा सबभन्दा पहिलो कारक तत्व हुन्छ ट्रकको भाडा वृद्धि हुनु। ट्रकको भाडा वृद्धि हुने बित्तिकै स्वतः ढुवानीको भाडा वृद्धि हुन्छ,’ उनले भने ।
कृष्णभीरमा पहिरो गएपछि वैकल्पिक मार्ग प्रयोग गर्नुपरेको र ती मार्गसमेत जीर्ण तथा जोखिमपूर्ण रहेकाले चालक तथा सहचालकले बढी भाडा लिएको हुन सक्ने श्रेष्ठले बताए। ढुवानी व्यवसायीले मनपरी भाडा नलिएको उनको दाबी छ ।
उनले भने, ‘जस्तै अब कृष्णभीरमा पहिरो गयो, अब गाडी घुमाएर जानुपर्ने अवस्थाहरू थियो। अब जुन वैकल्पिक बाटोहरू प्रयोग गरिएका थिए, ती वैकल्पिक बाटोहरू पनि जीर्ण र धेरै खतरनाक अवस्थाहरू थियो। ज्यानै जोखिम राखेर जानुपर्ने अवस्थाले गर्दाखेरि पनि ड्राइभरहरू भनौँ अथवा स्वचालकहरू बढी हुनुहुन्छ, स्वचालकहरूले चाहिँ अलिकति मनपरी भाडाहरू लिएका हुन्, ढुवानी व्यवसायीहरूले लिएको होइन भन्ने पुष्टि गर्न चाहन्छु म।’
श्रेष्ठले वैज्ञानिक लागतमा आधारित फ्रेट रेट निर्धारण प्रणाली विकास गर्नुपर्नेमा जोड दिए ।
उनले राष्ट्रिय लजिस्टिक मास्टर प्लानलाई प्रभावकारी रूपमा कार्यान्वयन गर्नुपर्ने बताए। काठमाडौं उपत्यका तथा प्रमुख औद्योगिक तथा व्यापारिक सहरमा व्यवस्थित ट्रक टर्मिनल र लजिस्टिक हब निर्माण गर्नुपर्ने उनको माग छ ।
उनले भने, ‘राष्ट्रिय लजिस्टिक मास्टर प्लानलाई प्रभावकारी रूपमा कार्यान्वयन गर्नुपर्छ । काठमाडौं उपत्यका तथा प्रमुख औद्योगिक व्यापारिक सहरहरूमा व्यवस्थित ट्रक टर्मिनल तथा लजिस्टिक हब निर्माण गर्नुपर्छ । ढुवानी क्षेत्रमा डिजिटल प्रणाली लागू गर्नुपर्छ । लोड उपलब्धता, ट्रक उपलब्धता, रुट, ढुवानी कागजात, बिलिङ तथा ट्र्याकिङलाई क्रमशः डिजिटल बनाउँदै लैजान सकिन्छ ।’
नीति निर्माणकै चरणदेखि निजी क्षेत्र र ढुवानी क्षेत्रका प्रतिनिधिलाई सहभागी गराउनुपर्नेमा पनि उनले जोड दिए ।
नजिकिँदै गरेका दसैँ–तिहारजस्ता ठूला चाडपर्वका समयमा वस्तुको माग बढ्ने भएकाले आपूर्ति प्रणालीमा थप दबाब पर्ने श्रेष्ठले बताए ।
उनले भने, ‘अब चाडपर्वको सन्दर्भमा नजिकिँदै गरेको यो हाम्रो अब दसैँ–तिहार पनि एकदमै नजिकै नै छ। अहिले दसैँ–तिहार लगायतका ठूला चाडपर्व नजिकिँदै गर्दा यस्तो समस्या, वस्तुको माग बढ्ने भएकाले आपूर्ति प्रणालीमा थप दबाब पर्दछ।’
